EuroLeague và ban huấn luyện trưởng tiến thêm một bước tới thỏa thuận khung lịch sử

Trong một phòng họp nhỏ nằm sau khán đài nhà thi đấu ở Abu Dhabi, không có máy quay nào được phép vào. Mười mấy người đàn ông mặc áo polo, cà phê đã nguội, ngồi quanh một chiếc bàn dài. Họ là các huấn luyện viên trưởng của EuroLeague — nhóm người vốn chỉ chạm mặt nhau trong đường hầm sau trận, khi một người vừa thắng và người kia vừa mất việc. Lần này họ ngồi cùng nhau vì một tập tài liệu. Không tiếng vỗ tay, không đèn flash, không micro. Chỉ có giấy, bút và sự im lặng của những người biết rằng thứ đang được bàn tới sẽ không xuất hiện trên bất kỳ bảng điểm nào. Ở tuổi 52, sau nhiều năm ngồi trong những căn phòng như thế, tôi hiểu một điều: sự đổi mới đáng sợ nhất không bắt đầu bằng tiếng nổ, nó bắt đầu bằng một khoảng lặng có chủ đích. Euroleague Basketball, cơ quan tổ chức EuroLeague và EuroCup, vừa thông báo đã tiến thêm một bước hướng tới thỏa thuận khung toàn diện đầu tiên với Ban Huấn luyện trưởng EuroLeague, viết tắt là EHCB. Thông báo không kèm điều khoản cụ thể. Nó chỉ nhắc tới nền móng, tới sự đồng thuận, tới những vòng trao đổi tiếp theo. Trong ngôn ngữ của các tổ chức thể thao, đó là cách nói rằng hai bên đã đồng ý ngồi lại thường xuyên, nhưng chưa đồng ý sẽ nhượng cho nhau thứ gì. Đặt các mảnh ghép cạnh nhau, bức tranh rõ hơn. Trước đó, Euroleague Basketball đã ký thỏa thuận khung với Hiệp hội Cầu thủ EuroLeague (ELPA). Song song, tổ chức đại diện trọng tài, Union Euroleague Basketball Officials (UEBO), cũng vừa gia hạn thỏa thuận với ban tổ chức. Ba nhóm: cầu thủ, trọng tài, và giờ là huấn luyện viên trưởng. Ba văn bản, cùng một kiến trúc. Giới quan hệ lao động châu Âu gọi đó là đối thoại xã hội ba bên: giới chủ, người lao động, và lực lượng điều hành trận đấu. Cuộc gặp diễn ra ở Abu Dhabi, nơi giải đặt SuperCup — sự kiện mở màn mùa giải, mang tính trình diễn nhiều hơn cạnh tranh. Phái đoàn của giải có Chủ tịch Dejan Bodiroga, từng là một trong những cầu thủ lớn nhất của bóng rổ châu Âu, cùng các lãnh đạo điều hành cấp cao của bộ phận bóng rổ. Phía ban huấn luyện, ghế Chủ tịch thuộc về Xavi Pascual, Phó Chủ tịch là Sergio Scariolo, Giám đốc Điều hành là Goran Sasic. Một sân đấu giao hữu ở vùng Vịnh trở thành nơi đặt viên gạch đầu tiên cho một thiết chế. Nếu chỉ nhìn vào tên gọi, thỏa thuận khung nghe như một thủ tục giấy tờ. Thứ được thay đổi nằm ở vị thế pháp lý của nghề huấn luyện. Một huấn luyện viên trưởng EuroLeague trước đây là nhân viên của một câu lạc bộ, ký hợp đồng cá nhân, bị sa thải giữa mùa, và thường phải tự đàm phán phần trợ cấp thôi việc trong thế yếu. Khi có một ban đại diện tập thể ngồi vào bàn với giải, các câu hỏi về thời hạn hợp đồng, mức đền bù khi chấm dứt sớm, điều kiện làm việc và tiếng nói trong việc xếp lịch không còn là chuyện riêng của từng người. Đó là bước chuyển từ quan hệ song phương sang quan hệ có tổ chức. Điều đáng chú ý nằm ở thành phần lãnh đạo của ban này. Xavi Pascual là mẫu huấn luyện viên câu lạc bộ, nổi tiếng với sự tỉ mỉ phòng ngự và khả năng kiểm soát nhịp độ trận đấu. Sergio Scariolo là mẫu chiến lược gia của hệ thống FIBA, người làm việc nhiều năm với bóng rổ đội tuyển quốc gia, quen với việc ghép những cầu thủ đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau trong vài tuần ngắn ngủi. Hai bộ tộc huấn luyện khác nhau cùng đứng trong một ban lãnh đạo. Với một tổ chức đang tìm kiếm tính chính danh, việc phủ được cả hai nhóm là điều kiện cần. Một chi tiết khác ít được nhắc. Pascual, ở thời điểm này, dẫn dắt Dubai Basketball, câu lạc bộ mới của ABA League đang nuôi tham vọng có mặt ở EuroLeague. Giải đấu thì đang đẩy mạnh hiện diện ở vùng Vịnh, với SuperCup tại Abu Dhabi như cột mốc mở đường. Một huấn luyện viên đương nhiệm của một dự án bóng rổ Trung Đông ngồi ở ghế Chủ tịch ban đại diện huấn luyện viên. Trong ngắn hạn, điều đó không tạo ra vấn đề. Trong dài hạn, nó đặt ra một câu hỏi về xung đột lợi ích mà không văn bản nào giải quyết trước được. Phần khó nhất vẫn là lịch thi đấu. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở Belgrade, Kaunas, Berlin và Thượng Hải, mật độ thi đấu là thủ phạm lớn nhất của chấn thương, lớn hơn bất kỳ sai sót nào của đội ngũ y tế. Không phòng y tế nào cứu được một đội chơi hai trận một tuần trong khi di chuyển xuyên lục địa. Huấn luyện viên trưởng là người đầu tiên nhìn thấy hệ quả: cầu thủ mất tốc độ ở hiệp bốn, gân khoeo căng lên sau chuyến bay đêm, và những buổi tập bị cắt xuống chỉ còn để hồi phục. Nếu ban huấn luyện chỉ có quyền phát biểu mà không có quyền can thiệp vào lịch, thỏa thuận này sẽ dừng ở mức nghi thức. Cần đọc thông báo bằng con mắt khô ráo. Văn bản mà Euroleague Basketball công bố nói tới nền móng, không nói tới thỏa thuận đã hoàn tất. Không có điều khoản ràng buộc, không có cơ chế thi hành, không có con số. Ngôn ngữ của một thông cáo do chính ban tổ chức phát đi luôn sạch sẽ: đồng thuận, định hướng, tầm nhìn. Tôi đã nhiều lần bị đánh lừa bởi loại ngôn ngữ ấy, và lần nào cũng phải quay lại kiểm tra xem có chữ ký thật hay không. Góc nhìn phản trực giác nằm ở chữ lịch sử. Một bước tiến chưa phải là một cột mốc. Trong thể thao chuyên nghiệp, các tổ chức thường sắp xếp nhà cửa trước khi bước vào vòng đàm phán bản quyền truyền hình và tài trợ. Một ban huấn luyện được công nhận, một hiệp hội cầu thủ đã có thỏa thuận, một tổ chức trọng tài vừa gia hạn: đó là hình ảnh của một mặt trận nội bộ đã được dọn sạch trước khi ngồi xuống với các đối tác thương mại và với các liên đoàn quốc gia trong cuộc tranh chấp lịch thi đấu kéo dài nhiều năm. Việc chọn Abu Dhabi làm nơi họp cũng không vô tình. Vắng tiếng vỗ tay, nhà thi đấu lộ ra bộ xương của nó: hàng ghế, vạch ba điểm và nỗi nhớ. Nhưng ở vùng Vịnh, hàng ghế mới là thứ đang được bán. Người ta dùng một sự kiện trình diễn để công bố một bước tiến thể chế, gộp hai thông điệp vào một buổi tối. Với người làm nghề đưa tin, đó là lúc phải tách nhiễu khỏi tín hiệu. Một nhà thi đấu cũ giống một bản thảo dày; mỗi mùa giải là một dòng chú giải mới. Không phải dòng chú giải nào cũng nằm trên sân. Thứ được viết ở Abu Dhabi lần này nằm ở phần lề: ai có quyền nói, ai có quyền được nghe, và ai phải ký trước khi mùa giải bắt đầu. Điều đáng theo dõi tiếp theo không phải một trận đấu, mà là toàn văn của một văn bản. Ở tuổi 52, tôi hiểu rằng đường biên không bao giờ thẳng; nó uốn theo sự kiên nhẫn của người ở lại. EuroLeague đang kiên nhẫn theo cách của một tổ chức: ký từng thỏa thuận, xếp từng nhóm vào đúng chỗ, và để mọi thứ trông như một tiến trình tự nhiên. Điều gì xảy ra khi những người viết chiến thuật trở thành những người viết luật? Có lẽ phải vài mùa giải nữa, khi lịch thi đấu được vẽ lại và một huấn luyện viên không còn bị sa thải qua điện thoại, chúng ta mới biết câu trả lời.