Long Châu bắt tay Viatris Việt Nam: Đưa tầm soát rối loạn lipid máu về tận quầy thuốc cộng đồng

Rối loạn lipid máu không gây ra một cơn đau đủ rõ để người bệnh nhớ mặt nó. Người mắc bệnh vẫn ăn ngon, vẫn ngủ được, vẫn đi làm mỗi ngày, cho đến khi một biến cố tim mạch biến tất cả thành ca cấp cứu. Tại Việt Nam, bệnh lý tim mạch từ lâu nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, và rối loạn lipid máu là một trong những yếu tố nguy cơ có thể can thiệp được, với điều kiện người bệnh biết mình đang mang nó. Khoảng trống lớn nhất không nằm ở thuốc, mà ở khâu phát hiện. Nhiều người chỉ kiểm tra mỡ máu một lần trong đời, thường là khi đã có bệnh nền hoặc khi sức khỏe buộc họ phải nhập viện. Phần còn lại sống chung với chỉ số bất thường mà không hề hay biết, bởi xét nghiệm lipid máu chưa trở thành thói quen trong các lần khám sức khỏe định kỳ của phần đông người Việt. Sự hợp tác giữa chuỗi nhà thuốc Long Châu và công ty dược Viatris Việt Nam đặt nhà thuốc vào vị trí tuyến đầu của công tác tầm soát, thay vì chỉ là nơi bán thuốc theo đơn. Đây là điểm khác biệt căn bản so với cách tiếp cận truyền thống. Trong nhiều năm, vai trò của nhà thuốc tại Việt Nam bị giới hạn ở khâu phân phối: khách hàng cầm đơn của bác sĩ đến, dược sĩ đưa thuốc, giao dịch kết thúc. Mô hình mới hướng tới việc biến quầy thuốc thành điểm sàng lọc ban đầu, nơi người dân có thể được tư vấn, đo chỉ số và nhận khuyến nghị trước khi bước vào bệnh viện. Để làm được điều đó, đội ngũ dược sĩ phải được đào tạo bài bản hơn. Không phải người bán thuốc nào cũng được trang bị kiến thức để đọc một kết quả xét nghiệm lipid, phân biệt các chỉ số LDL, HDL, triglyceride và hiểu khi nào cần chuyển bệnh nhân tới bác sĩ chuyên khoa. Chương trình hợp tác giữa Long Châu và Viatris Việt Nam, theo hướng tiếp cận của mình, tập trung vào khâu nâng cao năng lực cho lực lượng dược sĩ — những người tiếp xúc với người dân thường xuyên hơn bất kỳ bác sĩ nào. Các chuyên gia tim mạch tham gia chương trình cũng nhấn mạnh rằng kiểm soát rối loạn lipid máu là công việc dài hạn, không phải một lần xét nghiệm. Người bệnh cần được theo dõi định kỳ, điều chỉnh chế độ ăn, vận động và dùng thuốc đúng cách. Về phía Viatris, đây là một công ty dược có danh mục sản phẩm gắn với điều trị rối loạn lipid máu và các bệnh lý tim mạch. Việc một doanh nghiệp dược tham gia vào chương trình sàng lọc cộng đồng, xét từ góc độ ngành, phản ánh một xu hướng rõ ràng: các hãng dược không còn chỉ bán thuốc, mà muốn định hình cả hành trình bệnh nhân, từ lúc chưa có chẩn đoán cho tới khi điều trị ổn định. Nếu mỗi lần tái khám đều đòi hỏi phải vào bệnh viện, tỷ lệ người bệnh tuân thủ sẽ rất thấp. Nhà thuốc, với mạng lưới phủ rộng và thời gian mở cửa dài, có lợi thế tự nhiên để trở thành điểm nhắc nhở và đồng hành thường xuyên. Nhưng chính lợi thế đó cũng đặt ra câu hỏi về giới hạn. Một nhà thuốc có thể đo chỉ số, có thể tư vấn, nhưng không thể thay thế bác sĩ trong chẩn đoán và kê đơn. Ranh giới giữa tầm soát và chữa trị cần được vạch rõ, nếu không, mô hình cộng đồng rất dễ trượt sang bán hàng. Người dân đến để nghe một lời khuyên y tế lại có thể ra về với một giỏ thực phẩm chức năng. Rủi ro này không nằm ở công nghệ, mà ở động cơ thương mại đứng sau mỗi quầy thuốc. Vấn đề thứ hai là tính liên tục. Một chương trình tầm soát chỉ có giá trị nếu người được phát hiện chỉ số bất thường thực sự được đưa vào hệ thống điều trị. Có quá nhiều chiến dịch sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam kết thúc ngay tại điểm sàng lọc: đo xong, phát tờ rơi, kết thúc. Nếu Long Châu và Viatris Việt Nam muốn để lại dấu ấn khác biệt, họ cần xây dựng được cầu nối với các cơ sở y tế, nơi bệnh nhân được xác nhận chẩn đoán và kê đơn điều trị. Điểm sáng của hướng tiếp cận này nằm ở chỗ nó chạm đúng vào mắt xích yếu nhất của y tế dự phòng Việt Nam: người dân không thiếu thuốc, họ thiếu thông tin về tình trạng của chính mình. Nhà thuốc, với hàng chục nghìn cơ sở trên toàn quốc, là hạ tầng y tế có mật độ dày nhất mà Việt Nam đang sở hữu. Tận dụng mạng lưới đó cho mục tiêu tầm soát bệnh không lây nhiễm là hướng đi hợp lý về mặt hệ thống, chứ không đơn thuần là một chiêu tiếp thị. Long Châu, thuộc hệ sinh thái bán lẻ dược phẩm của FPT Retail, đang sở hữu một trong những mạng lưới nhà thuốc lớn nhất cả nước, và đó là lý do Viatris chọn đối tác này thay vì tự xây kênh riêng. Vẫn còn đó những câu hỏi chưa được trả lời. Tiêu chuẩn nào để một dược sĩ được phép sàng lọc? Dữ liệu người dân được thu thập, lưu trữ và bảo mật ra sao? Ai chịu trách nhiệm khi một người được tư vấn bình thường nhưng thực chất đang ở nguy cơ cao? Một thỏa thuận giữa doanh nghiệp dược và chuỗi bán lẻ, dù đẹp về mục tiêu, cũng cần những câu trả lời minh bạch để không biến thành hình thức. Đây cũng là điều mà bất kỳ chương trình y tế cộng đồng nào tại Việt Nam cũng phải đối diện, bất kể đối tác là ai. Cuối cùng, giá trị của một chương trình như thế này không đo bằng số tờ rơi đã phát, mà bằng số người thật sự thay đổi hành vi sau khi biết chỉ số của mình. Rối loạn lipid máu là căn bệnh của sự im lặng, và cách duy nhất để đối phó với sự im lặng là đặt ra những điểm kiểm tra đủ gần, đủ thường xuyên, đủ dễ tiếp cận để người dân không thể quên nó. Nếu nhà thuốc làm được điều đó, một cách trung thực và không lợi dụng nỗi lo của người bệnh, thì đó là một bước tiến thật sự, không chỉ cho một doanh nghiệp, mà cho cả một hệ thống đang thiếu hụt tiếng nói dự phòng.