Fukuoka mở màn cuộc đua vé dự Olympic 2028: Nhật Bản và bài toán định vị lại bóng chuyền châu Á

Fukuoka, Nhật Bản — Khi trái bóng chuyền đầu tiên được giao lên tay ở nhà thi đấu Fukuoka vào cuối tuần này, một cuộc đua dài hơi không chỉ tính bằng trận thắng mà bằng cả chu kỳ vận động bốn năm sẽ chính thức bắt đầu. Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 không chỉ là một danh hiệu lục địa; nó là cánh cửa trực tiếp dẫn đến Los Angeles 2028. Và ở vị trí trung tâm của cánh cửa ấy, Nhật Bản đang đứng đó, với bộ hồ sơ khiến mọi đối thủ phải dè chừng. Tôi đã theo dõi bóng chuyền châu Á gần nửa thế kỷ, từ thời bóng chuyền còn được phát trên sóng truyền hình đen trắng. Tôi nhớ những trận chung kết đầy máu lửa giữa Hàn Quốc và Trung Quốc, thời điểm mà Nhật Bản vẫn còn là một thế lực đáng gờm. Nhưng chưa bao giờ tôi thấy một đội bóng nào lại bước vào một kỳ giải châu lục với vị thế áp đảo như Nhật Bản năm nay. Họ đang đứng thứ sáu thế giới theo bảng xếp hạng FIVB, vị trí cao nhất trong số các đội tuyển thuộc Liên đoàn bóng chuyền châu Á (AVC). Họ là đương kim vô địch. Họ đã giành huy chương ở ba kỳ giải châu lục gần nhất. Và họ đang được thi đấu trên sân nhà. Nhưng với tôi, con số ấn tượng nhất không nằm ở thứ hạng. Nó nằm ở bề dày lịch sử: 10 tấm huy chương vàng, 4 bạc, 4 đồng tại giải vô địch châu Á. Đó là bộ sưu tập đồ sộ nhất trong lịch sử giải đấu. Nhật Bản cũng là đội tuyển duy nhất của AVC từng đăng quang tại Thế vận hội, vào năm 2026 tại Munich. Khi tôi xem lại bảng dữ liệu tôi tự tay ghi chép từ mùa dịch, tôi nhận ra một điều: sự thống trị của Nhật Bản không phải là một hiện tượng nhất thời, mà là một chuỗi dài liên tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Bảng A của giải năm nay có sự góp mặt của Nhật Bản cùng Bahrain, Oman và Australia. Về mặt lý thuyết, đây là một bảng đấu không cân sức. Australia từng lên ngôi vô địch châu Á năm 2026, nhưng phong độ của họ đã sa sút đáng kể trong những năm gần đây. Bahrain và Oman là những đội bóng đang phát triển, nhưng họ vẫn còn cách rất xa đẳng cấp của một đội bóng top 10 thế giới. Tuy nhiên, tôi đã sống đủ lâu để biết rằng trong bóng chuyền, không có trận đấu nào là dễ dàng, đặc biệt là khi áp lực của một kỳ Olympic đè nặng lên vai. Số liệu không biết nói dối, nhưng người cung cấp số liệu thì có. Khi tôi nhìn vào thứ hạng số 6 của Nhật Bản, tôi tự hỏi: liệu họ có thực sự mạnh như con số phản ánh, hay họ chỉ đang tận dụng lợi thế của một hệ thống phát triển vượt trội so với phần còn lại của châu Á? Câu trả lời, tôi tin, nằm ở cả hai. Nhật Bản đã đầu tư rất nhiều vào bóng chuyền, từ hệ thống đào tạo trẻ đến giải đấu chuyên nghiệp V.League sôi động. Họ có một thế hệ cầu thủ tài năng, được rèn giũa trong môi trường thi đấu đỉnh cao. Kết quả là họ đã về thứ tư tại Volleyball Nations League (VNL) 2026, một thành tích đáng nể so với các đội tuyển châu Á khác. Tuy nhiên, có một điểm mù mà giới truyền thông thường bỏ qua khi nói về sự thống trị của Nhật Bản. Đó là việc họ hiếm khi bị đặt vào thế phải chịu áp lực thực sự trong các trận đấu vòng bảng tại giải châu lục. Khi bạn là đội bóng mạnh nhất, bạn thường không phải đối mặt với những tình huống khó khăn cho đến tận vòng knock-out. Điều đó có nghĩa là bạn có thể không phát hiện ra những điểm yếu tiềm ẩn của mình cho đến khi quá muộn. Một vết rách cơ không bao giờ xuất hiện sau một đêm—trừ khi ai đó muốn nó như vậy. Tương tự, một vấn đề chiến thuật cũng không bao giờ lộ diện trong một trận đấu dễ dàng. Trong bối cảnh này, việc tất cả các trận đấu được phát trực tiếp trên nền tảng VBTV là một tín hiệu đáng chú ý. Điều này không chỉ giúp người hâm mộ trên khắp châu Á theo dõi được diễn biến giải đấu, mà còn tạo ra một áp lực vô hình lên các đội tuyển. Khi bạn biết rằng mọi động thái của mình đều được ghi lại và phân tích, bạn sẽ thận trọng hơn. Điều này đặc biệt đúng với Nhật Bản, đội bóng được kỳ vọng sẽ không chỉ giành chiến thắng mà còn phải giành chiến thắng một cách thuyết phục. Giải đấu năm nay còn mang một ý nghĩa đặc biệt khác: nó là vòng loại World Cup. Điều này có nghĩa là các đội tuyển không chỉ thi đấu vì danh hiệu châu lục mà còn vì một suất tham dự giải đấu thế giới danh giá. Áp lực này có thể tạo ra những bất ngờ. Các đội bóng như Australia hay Bahrain có thể sẽ chơi với 200% sức lực, biết rằng một kết quả tốt ở giải đấu này có thể thay đổi cả một chu kỳ phát triển của họ. Nhìn từ góc độ dữ liệu dài hạn, tôi nhận thấy một nghịch lý thú vị. Trong khi Nhật Bản đang thống trị về mặt thành tích, thì khoảng cách trình độ giữa họ và phần còn lại của châu Á dường như không hề thu hẹp. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: liệu sự thống trị của một đội bóng có thực sự tốt cho sự phát triển của cả khu vực? Tôi cho rằng câu trả lời là không. Một giải đấu hấp dẫn cần có sự cạnh tranh. Khi kết quả quá dễ đoán, sức hút của giải đấu sẽ giảm sút, kéo theo đó là giá trị thương mại và sự quan tâm của truyền thông. Tuy nhiên, tôi cũng nhận ra rằng việc Nhật Bản thống trị không hoàn toàn là điều tiêu cực. Họ đang đặt ra một tiêu chuẩn cao cho các đội tuyển khác trong khu vực. Họ chứng minh rằng với sự đầu tư đúng đắn và chiến lược phát triển dài hạn, một đội bóng châu Á hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với các cường quốc bóng chuyền thế giới. Họ là hình mẫu để các quốc gia khác, bao gồm cả Việt Nam, học hỏi. Bảng dữ liệu tôi xây từ mùa dịch vẫn đang ghi chép những gì họ không muốn công bố. Nó cho thấy rằng sự thành công của Nhật Bản không đến từ may mắn. Nó đến từ một hệ thống được vận hành một cách khoa học và nhất quán. Và đó là điều mà các đội bóng khác trong khu vực cần phải hiểu rõ. Khi giải đấu khởi tranh, tôi sẽ không chỉ theo dõi kết quả. Tôi sẽ quan sát cách Nhật Bản xử lý áp lực, cách họ xoay tua đội hình, và cách họ phản ứng khi bị đặt vào thế khó. Bởi vì đối với một đội bóng lớn, giải đấu châu lục không chỉ là nơi để giành chiến thắng. Nó là nơi để hoàn thiện chính mình trước những thử thách lớn hơn ở phía trước. Và câu hỏi lớn nhất mà tôi đặt ra cho Nhật Bản lúc này không phải là họ có vô địch hay không, mà là liệu họ có thể biến sự thống trị của mình thành một đế chế bền vững hay không.